Από την προπαγάνδα του χθες στην παραπληροφόρηση του σήμερα: ένα βιωματικό εργαστήριο για τη δύναμη του δημόσιου λόγου. 

Πόσο εύκολα μπορεί μια πληροφορία να διαμορφώσει αντιλήψεις, να καλλιεργήσει προκαταλήψεις ή ακόμη και να οδηγήσει στη στοχοποίηση ανθρώπων και κοινωνικών ομάδων; Ποιος είναι ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και πόσο πιο σύνθετο γίνεται το ζήτημα σήμερα, στην εποχή της κυριαρχίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης; 

Με αφετηρία αυτούς τους προβληματισμούς, τη Δευτέρα, 19/10/26, οι μαθητές του τμήματος Β’34 συμμετείχαν σε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον διαδραστικό εργαστήριο, το οποίο πραγματοποιήθηκε από εκπαιδευτές του CARDET, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «REM HERITAGE – Holocaust Education Remembrance Through Intergenerational Exchange». 

Η δράση εντάχθηκε στο πλαίσιο του Θ.Κ. «Επικοινωνία – Πληροφόρηση – Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης» και αποτέλεσε συνέχεια της διδασκαλίας της ενότητας «ΜΜΕ και Προπαγάνδα». Ειδικότερα, οι μαθητές είχαν προηγουμένως εξετάσει το ρόλο της προπαγάνδας σε δύο σημαντικές ιστορικές περιόδους και τη συμβολή της στην καλλιέργεια ρατσιστικών αντιλήψεων, στην εξάπλωση του μίσους και στη σταδιακή κανονικοποίηση του αποκλεισμού και της βίας. 

Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, οι μαθητές συμμετείχαν ενεργά σε βιωματικές δραστηριότητες, μέσα από τις οποίες κλήθηκαν να αναγνωρίσουν και να ιεραρχήσουν βασικές ανθρώπινες αξίες, όπως ο σεβασμός, η ελευθερία, η δικαιοσύνη, η αξιοπρέπεια και η αλληλεγγύη. Παράλληλα, με αφορμή ιστορικό φωτογραφικό υλικό από τα βρετανικά στρατόπεδα κράτησης Εβραίων προσφύγων στην Κύπρο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, διερεύνησαν τη σημασία της ιστορικής τεκμηρίωσης και της διασταύρωσης πληροφοριών, διαπιστώνοντας πόσο εύκολα ένας ατεκμηρίωτος ισχυρισμός μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις. 

Ιδιαίτερη αξία είχε η σύνδεση της ιστορικής εμπειρίας με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η προπαγάνδα και η ρητορική μίσους δεν αποτελούν αποκλειστικά φαινόμενα του παρελθόντος. Σήμερα, με την κυριαρχία των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, η ταχύτητα διάδοσης των πληροφοριών, η απουσία ουσιαστικού ελέγχου σε μεγάλο μέρος του ψηφιακού περιεχομένου και η ευκολία αναπαραγωγής ατεκμηρίωτων ισχυρισμών δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για την παραπληροφόρηση, την ενίσχυση στερεοτύπων και την κοινωνική πόλωση. 

Μέσα από αυτή τη σύνδεση, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να αντιληφθούν μια ιδιαίτερα σοβαρή πτυχή της αρνητικής δύναμης των ΜΜΕ: τη δυνατότητα του δημόσιου λόγου όχι μόνο να επηρεάζει τη σκέψη και τις στάσεις των ανθρώπων, αλλά και να υπονομεύει το σεβασμό στη διαφορετικότητα, να ενισχύει το διχασμό και να διαμορφώνει συνθήκες κοινωνικού αποκλεισμού. 

Το έντονο ενδιαφέρον, η ενεργός συμμετοχή και ο ουσιαστικός προβληματισμός των μαθητών επιβεβαίωσαν την επιτυχία της δράσης. Επιπλέον, ανέδειξαν τη σημασία της βιωματικής μάθησης και της σύνδεσης της σχολικής γνώσης με ζητήματα που απασχολούν άμεσα τη σύγχρονη κοινωνία και ιδιαίτερα τους νέους. 

Η δράση αποτέλεσε, επίσης, μια ουσιαστική γέφυρα ανάμεσα στο θεματικό κύκλο των ΜΜΕ και στην ενότητα «Ρατσισμός – Κοινωνικός Αποκλεισμός», που θα ακολουθήσει, αναδεικνύοντας τη στενή σχέση της γλώσσας, της ιστορικής γνώσης και της κοινωνικής ευθύνης. 

Το σημαντικότερο, ωστόσο, μήνυμα που προέκυψε είναι ότι η κριτική σκέψη, η υπεύθυνη ενημέρωση και ο σεβασμός στον άνθρωπο αποτελούν απαραίτητα εφόδια για τον σύγχρονο πολίτη. Σε έναν κόσμο όπου όλοι μπορούμε, με ένα απλό πάτημα στην οθόνη μας, να γίνουμε αναμεταδότες πληροφοριών, η ευθύνη για όσα διαβάζουμε, πιστεύουμε και αναπαράγουμε είναι μεγαλύτερη από ποτέ. 

Γιατί η γνώση της Ιστορίας αποκτά πραγματική αξία, όταν μας βοηθά να αναγνωρίζουμε τους κινδύνους του παρόντος και να διαμορφώνουμε ένα μέλλον με περισσότερη αλήθεια, σεβασμό και ανθρωπιά. 

Εκπαιδευτές εργαστηρίου: Νικόλας Αθηνής και Κυριάκος Στούππας (CARDET). 

Υπεύθυνη καθηγήτρια της δράσης: Άννα Μαρία Λίγγη, Φιλόλογος.